Posted by Đối với bất kỳ ai đam mê và bắt đầu dấn thân vào con đường nghệ thuật, việc làm quen với các lý thuyết nhạc lý cơ bản luôn là bước đệm sinh tồn không thể bỏ qua. Nếu như từng nốt nhạc riêng lẻ được ví như những chữ cái đơn sơ, thì việc kết hợp chúng lại với nhau sẽ tạo nên những câu từ, những đoạn văn mang đầy cảm xúc. Mỗi khi theo dõi các bản tin tổng hợp, âm nhạc luôn biết cách chạm đến trái tim người nghe chính nhờ vào sự phối hợp hòa thanh kỳ diệu của các dải âm thanh này.
Và nằm ở vị trí trung tâm của mọi bản phối khí, mọi giai điệu bắt tai hay những bản hòa tấu guitar, piano điêu luyện chính là khái niệm về hợp âm. Vậy cụ thể hợp âm là gì, nó được xây dựng dựa trên những nguyên tắc khoa học nào và làm sao để một người mới bắt đầu có thể làm chủ được nó một cách dễ dàng? Bài viết dưới đây sẽ giải mã chi tiết, chuyên sâu và mang đến cho bạn góc nhìn toàn diện, dễ hiểu nhất.
Tìm hiểu bản chất: Khái niệm hợp âm là gì?
Để giải đáp một cách đơn giản và trực quan nhất cho thắc mắc hợp âm là gì, chúng ta hãy bắt đầu từ những định nghĩa nền tảng nhất trong âm nhạc học:
Khái niệm hợp âm: Hợp âm là sự kết hợp của từ 3 hoặc nhiều nốt nhạc khác cao độ vang lên cùng một lúc (hoặc nối tiếp nhau một cách nhanh chóng dưới dạng rải nốt – Arpeggio) theo một quy luật dải âm nhất định. Các nốt nhạc này được sắp xếp dựa trên các khoảng âm (interval) nhằm tạo ra sự hòa quyện, êm tai hoặc đôi khi là sự căng thẳng mang tính nghệ thuật để dẫn dắt cảm xúc.
Nốt nhạc nền tảng thấp nhất trong một cấu trúc hợp âm cơ bản thường được gọi là Nốt gốc. Tên của nốt gốc này cũng chính là tên gọi đại diện cho toàn bộ hợp âm đó.
Ví dụ: Trong hợp âm Đô trưởng (ký hiệu là C), nốt Đô (C) đóng vai trò là nốt gốc, giữ nhiệm vụ định hình toàn bộ cấu trúc dải âm theo sau. Khi các nốt tiếp theo như Mi (E) và Sol (G) vang lên đồng thời với nốt Đô, một không gian âm thanh hài hòa và trọn vẹn sẽ được tạo ra.
Cấu tạo nền tảng và các loại hợp âm phổ biến nhất trong nhạc lý
Sau khi đã nắm rõ hợp âm là gì, điều quan trọng tiếp theo là bạn cần phân biệt được cấu trúc của các dải âm phổ biến trong thực tế thi đấu và sáng tác. Trong âm nhạc hiện đại, các hợp âm được chia thành nhiều loại khác nhau dựa trên số lượng nốt cấu thành và khoảng cách cao độ giữa các nốt đó.
Hợp âm ba – Nền tảng của mọi bản nhạc
Đây là dạng cấu trúc cơ bản và quan trọng nhất, đóng vai trò nền tảng cho mọi thể loại nhạc. Hợp âm ba bao gồm 3 nốt nhạc xếp chồng lên nhau theo các khoảng ba: Nốt gốc, Nốt bậc ba và Nốt bậc năm.
-
Hợp âm Trưởng: Được cấu tạo gồm một khoảng 3 trưởng (2 cung) cộng với một khoảng 3 thứ (1,5 cung). Mang lại sắc thái âm thanh tươi sáng, vui vẻ, rộn rã và tràn đầy năng lượng tích cực. (Ví dụ: Hợp âm Đô trưởng – C bao gồm 3 nốt: C – E – G).
-
Hợp âm Thứ: Được cấu tạo gồm một khoảng 3 thứ (1,5 cung) cộng với một khoảng 3 trưởng (2 cung). Mang lại sắc thái âm thanh trầm lắng, u buồn, sâu sắc và chứa đựng nhiều tâm sự. (Ví dụ: Hợp âm La thứ – Am bao gồm 3 nốt: A – C – E).
-
Hợp âm Giảm: Gồm hai khoảng 3 thứ xếp chồng lên nhau liên tiếp. Loại dải âm này tạo ra cảm giác vô cùng căng thẳng, hồi hộp, kịch tính và chông chênh.
-
Hợp âm Tăng: Gồm hai khoảng 3 trưởng xếp chồng lên nhau. Mang lại cảm giác tò mò, lơ lửng, huyền bí và mở ra một khoảng không gian vô tận.
Hợp âm Bảy – Gia vị nâng tầm cảm xúc
Khi chúng ta thêm một nốt bậc 7 vào hợp âm ba cơ bản, chúng ta sẽ thu được hợp âm 7 (gồm tổng cộng 4 nốt nhạc). Dạng này cực kỳ phổ biến trong các thể loại nhạc Jazz, Blues, R&B, Soul hay Pop hiện đại vì nó tạo ra chiều sâu không gian, sự phức tạp và màu sắc vô cùng phong phú cho bản phối.
-
Trưởng 7: Âm thanh tạo ra sự êm dịu, mộng mơ, sang trọng và thư thái.
-
Thứ 7: Âm thanh ấm áp, mượt mà, sâu lắng và mang chút hoài niệm.
-
Ánh 7: Tạo ra sự căng thẳng nhẹ nhàng và luôn có xu hướng muốn được giải tỏa để quay trở lại hợp âm gốc.
Vai trò sinh tồn của hợp âm trong một tác phẩm âm nhạc
Sẽ không quá khi nói rằng nếu giai điệu hát là phần “hồn” dễ nhận biết nhất của một bài hát, thì hợp âm chính là phần “xương sống” vững chắc nâng đỡ toàn bộ tác phẩm đó. Nếu không có hệ thống hòa thanh phía sau, giai điệu sẽ trở nên đơn điệu, mỏng mảnh và thiếu đi sức sống.
Làm nền nâng đỡ giọng hát và nhạc cụ đệm
Nhờ có sự xuất hiện của các chuỗi hòa âm, ca sĩ mới có thể bắt đúng tông, giữ được độ chuẩn xác về cao độ và ngân nga giai điệu mà không bị lệch nhịp hay phô phang. Nó tạo ra một tấm đệm âm thanh êm ái để giọng hát nổi bật lên trên.
Dẫn dắt và thao túng cảm xúc người nghe
Việc chuyển đổi linh hoạt giữa các khái niệm hợp âm Trưởng và Thứ cho phép nhà sản xuất âm nhạc điều khiển tâm trạng của khán giả một cách chủ động. Một bài hát có thể bắt đầu bằng những âm điệu Thứ u buồn ở đoạn Phiên khúc, sau đó bất ngờ chuyển sang các dải âm Trưởng tươi sáng ở đoạn Điệp khúc để tạo nên sự bùng nổ cảm xúc mãnh liệt.
Định hình phong cách và bản sắc cho từng thể loại nhạc
Cùng một giai điệu đơn giản, nhưng nếu bạn phối lại bằng việc đổi cách đệm sang các hợp âm Jazz phức tạp (như m9, Maj9, 13th) thay vì các vòng hợp âm Pop đơn thuần, màu sắc bài hát sẽ ngay lập tức biến chuyển sang một không gian nghệ thuật hoàn toàn mới. Đây chính là chìa khóa tạo nên sự sáng tạo vô tận trong nghề hòa âm phối khí.
Bí quyết ghi nhớ và thực hành hợp âm hiệu quả cho người mới bắt đầu
Đối với những người mới bước chân vào thế giới nhạc lý hay bắt đầu tập chơi guitar, piano, ukulele, việc đối mặt với hàng trăm thế tay và ký hiệu phức tạp có thể gây ra cảm giác nản lòng. Tuy nhiên, nếu áp dụng đúng phương pháp tư duy, bạn sẽ thấy mọi thứ trở nên vô cùng logic và dễ thở.
Học theo quy luật Vòng hợp âm
Hầu hết các bài hát Pop đình đám hiện nay đều được xây dựng dựa trên một số vòng lặp hòa âm quen thuộc. Thay vì học rời rạc từng nốt lẻ, hãy luyện tập theo các chuỗi chuyển đổi phổ biến để cơ tay và tai nghe quen thuộc với quy luật:
-
Vòng huyền thoại toàn năng: C – G – Am – F (Đô trưởng – Sol trưởng – La thứ – Pha trưởng)
-
Vòng tâm trạng sâu lắng: Am – F – C – G (La thứ – Pha trưởng – Đô trưởng – Sol trưởng)
-
Vòng nhạc Jazz cổ điển: Dm7 – G7 – Cmaj7 (Rê thứ 7 – Sol 7 – Đô trưởng 7)
Luyện tập chuyển thế tay chậm rãi và đều đặn
Sai lầm lớn nhất của đa số người mới học là cố gắng bấm thật nhanh ngay từ đầu. Điều này dễ dẫn đến việc đặt sai vị trí ngón tay, làm tiếng đàn bị tịt hoặc rè. Hãy bắt đầu bằng việc đặt các ngón tay đúng vị trí, bấm đủ lực để từng nốt vang lên tròn trịa, sau đó thực hành chuyển qua lại giữa hai hợp âm đơn giản (như Đô trưởng C và La thứ Am) theo nhịp đếm 1 – 2 – 3 – 4. Khi não bộ và cơ tay đã hình thành phản xạ trí nhớ cơ bắp, tốc độ chuyển ngón của bạn sẽ tự động tăng lên một cách kinh ngạc.
Lời kết
Tóm lại, qua bài viết phân tích chi tiết này, chắc chắn bạn đã tìm được câu trả lời trọn vẹn nhất cho câu hỏi hợp âm là gì, cũng như nắm vững những nguyên lý nền tảng để tạo nên một hệ thống hòa âm hoàn chỉnh. Hợp âm không phải là những công thức nhạc lý khô khan hay đáng sợ, mà nó chính là thứ ngôn ngữ diệu kỳ kết nối cảm xúc giữa người nghệ sĩ và người thưởng thức. Hãy cầm ngay chiếc nhạc cụ yêu thích của bạn lên, bắt đầu thực hành những ngón bấm đầu tiên ngay hôm nay để tự mình khai phá thế giới âm thanh đầy sắc màu này!
Nguồn: Sưu tầm